ไม่ว่าชนชาติหรือเผ่าพันธ์ใด ต่างก็มีวีรบุรุษในดวงใจของตนเอง หากยามศึกสงครามก็มีวีรบุรุษผู้กล้าในสนามรบ ในยามสงบก็กำเนิดวีรบุรุษในด้านความรัก อย่าว่าแต่เมืองมนุษย์เลย แม้ในเมืองสวรรค์หลังจากพระอินทร์ขับไล่เหล่าเทวดาเก่า (อสูร) ออกไปแล้ว พระองค์ก็เสวยสุขสำราญมีบริวารนางสนมมากมาย มีพระชายาใหญ่ 4 คือ พระนางสุชาดา พระนางสุธรรมา พระนางสุจิตรา และพระนางสุนันทา นอกนั้นก็มียังมีพระชายาเล็กพระชายาน้อยหรือเทพธิดาบริวารมากมาย
กล่าวถึง พญาเขาคำ ตามตำนานที่ถูกเล่าขานสืบทอดกัน อันมีที่มาจากชาวไทใหญ่ซึ่งมีพื้นฐานมาจากรัฐฉาน ประเทศพม่า เมื่อวัฒนธรรมของชาวไทใหญ่มีอิทธิพลแพร่เข้ามาสู่หัวเมืองทางเหนือของไทยก็ได้นำเอาตำนาน ความเชื่อ ตลอดจนถึงสรรพวิทยาทางเวทมนต์คาถาเข้ามาด้วย
บางกระแสก็ว่า พญาเขาคำเป็นชื่อของเทพผู้ศักดิ์สิทธิ์ของไทใหญ่ บางกระแสก็ว่าเป็นกษัตริย์ผู้งดงามยิ่งนัก มีวรรณะผ่องใสหาที่เปรียบไม่ได้บนโลกนี้ (เปรียบเหมือนดังเทพบุตรซึ่งผู้เปรียบก็ไม่เคยเห็นเทพบุตรหรอกว่างดงามเพียงใด) แต่เป็นผู้มีเขาทองคำขึ้นมาบนพระเศียร (คนงามคนหล่อ แต่ก็เหมือนต้องคำสาป) คนสร้างรูปพญาเขาคำจึงทำเป็นรูปคนแต่งองค์เครื่องทรงเต็มยศเหมือนกษัตริย์โบราณ มีเขาเป็นทองคำ หรือมิเช่นนั้นก็ทำเป็นหมวกที่มีรูปเป็นเขา มีหญิงสาวแวดล้อมมากมาย จะเรียกว่านางล้อมก็ไม่ผิด
ตำนานพญาเขาคำที่เป็นกษัตริย์นั้น มีเรื่องเล่าละเอียดเข้าไปอีกว่า เนื่องจากเจ้าเมืองในอดีตนั้น ไม่สามารถหาทายาทสืบราชบัลลังก์ได้ จึงได้ทำพิลีกรรมอ้อนวอนขอร้องต่อเทพยดาทั้งหลาย หลังจากนั้นพระมเหสีจึงได้ประสูติพระโอรสผู้มีรูปงามยิ่งนัก มีวรรณะผ่องใสหาที่เปรียบมิได้ประหนึ่งเทพบุตรมาจุติ แต่เหมือนดังต้องคำสาปพระโอรสนั้นมีเขาทองคำอยู่บนพระเศียร เมื่อพระโอรสนั้นเติบใหญ่ขึ้นมา ก็เป็นที่สนใจรักใคร่ของคนทั้งหลายมีหญิงชายเป็นต้น มีคำว่ากล่าวว่า เขาที่อยู่บนพระเศียรของพระองค์นั้นจะหลุดออกมา เมื่อพระองค์พบกับรักที่แท้ หลังจากนั้นไม่นานพระองค์จึงได้พบกับหญิงสาวสวยสองคน จึงได้อภิเษกสมรส และขึ้นครองราชสมบัติต่อจากพระบิดา
คุณสมบัติของพญาเขาคำ
พญาเขาคำจะเป็นเทพ กษัตริย์ หรือบุรุษในตำนานก็ตาม แต่พอสรุปคุณสมบัติได้ ดังนี้ (ตามความเข้าใจของผม)
- จะต้องเป็นคนหน้าตาดี รูปร่างงดงาม เป็นที่สนใจของคนทั่วไป
- มีฐานะดี มีทรัพย์มาก
- มีความสามารถในด้านต่าง ๆ อย่างน้อยอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าในสมัยนั้นก็อาจจะเคยออกรบ ได้รับชัยชนะ
- สำหรับเขาทองคำบนศีรษะนั้น อาจจะไม่ได้มีเขาจริง ๆ หรอกครับ แต่หมายถึงเขาเกิดมามีฐานะดี เกิดมาพร้อมเงินทอง เกิดมาพร้อมยศฐานบรรดาศักดิ์ ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะว่าเป็นของจอมปลอมหรือมายาบนโลกนี้ก็ว่าได้ จึงต้องมีหญิงสาวพิสูจน์รักแท้ ที่ไม่เห็นแก่ทรัพย์สินเงินทอง ยศฐาบรรดาศักดิ์ ซึ่งมองข้ามสิ่งเหล่านี้ไป มีแต่ใจรักแท้ จึงกล่าวว่า เขาทองคำบนศีรษะของเขาจะหลุดออกไปเมื่อเจอรักแท้
- สุดท้ายจึงทำให้เขาเป็นที่รักหมายปองของหญิงทั้งหลาย แต่จะเป็นรักแท้หรือไม่ก็ต้องพิสูจน์กัน
จากตำนานพญาเขาคำสู่เครื่องรางของขลัง
จากตำนาน และคุณสมบัติของพญาเขาคำดังที่ได้กล่าวมา อาจารย์ทั้งหลายผู้สืบทอดวิชาอาคมมาแต่โบราณจึงได้สร้างเป็นเครื่องรางของขลังขึ้นมาในรูปแบบต่าง ๆ เป็นผ้ายันต์พญาเขาคำบ้าง แกะเป็นรูปพญาเขาคำ โดยมีพญาเขาคำเป็นศูนย์กลางโอบข้างซ้ายขวาด้วยนารี สองคนบ้าง สี่คนบ้างตามแต่อาจารย์ผู้สร้าง
การที่บุคคลในตำนานมาในรูปเครื่องรางของขลังนั้นก็ไม่ปแปลกในแถบประเทศนี้ ดูอย่างขุนช้าง ขุนแผน หนุมาน ต่างก็มาจากตำนานทั้งนั้น
พุทธคุณ พญาเขาคำ
อันที่จริง ไม่ควรใช้คำว่าพุทธคุณ ควรใช้คำว่า อิทธิคุณ แต่คำว่า พุทธคุณ คนใช้กันมากจนเป็นที่เข้าใจแล้ว ผมจึงขอใช้คำว่า พุทธคุณตามชาวบ้าน
ชาวล้านนามีความเชื่อกันว่าการที่มีพญาเขาคำไว้บูชาจะทำให้มีคนรักคนเมตตา หากมีไว้กับบ้านเรือนจะทำให้คนในครอบครัวใคร่สามัคคีกัน หากมีไว้บูชาติดตัวเราก็จะทำให้เป็นคนดูดีมีเสน่ห์เท่ห์ต่อเพศตรงข้าม มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยโชคลาภวาสนา ข้าวของเงินทองไหลมาเทมา นำมาซึ่งยศตำแหน่งการงานที่ดียิ่งขึ้น
วิธีบูชา พญาเขาคำ
- ก่อนนำพญาเขาคำเข้ามาบ้านเรือนหรือร้านค้า ให้จุดธูปขออนุญาตพระพุทธในบ้าน 3 ดอก จุดธูปบอกเจ้าที่เจ้าทาง สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย และครูบาอาจารย์ที่นับถือ ปักธูปกลางแจ้ง 16 ดอก
- วางพญาเขาคำให้ต่ำกว่าพระพุทธรูป หรือเทพองค์องค์อื่นที่สถิตย์บนสวรรค์วิมาน ทางที่ดีควรหาที่วางต่างหาก
- จัดพวงมาลัย สำรับอาหารคาวหวาน ผลไม้ น้ำดื่ม น้ำหวาน ถวาย
- สามารถเลี่ยมใส่กรอบพกติดตัว ใส่กระเป๋าถือได้
คาถาบูชา พญาเขาคำ
โอม พระสิลเนโห โอมปิยะ โอมปิยา มาอยู่หย้อง สองตราบข้างกู เป็นดั่งช้างเจ็ดสานเจ็ดแสน เป็นดั่งวิมานเก้าสิบเจ็ดห้อง มาอยู่หย้องแห่งตัวกู แท้เถอะเน้อนางเน้อ โอม เอหิ เอหิ มามะ เอหิ เอหิ ปิยัง มามะ.
ให้สวด 9 จบ แล้วอธิฐานขอพรตามความปรารถนา
แต่อย่างไรก็ตาม บุญของเราเป็นกำลังสำคัญในการที่จะได้ในสิ่งที่ขอ ฉะนั้น ต้องทำบุญให้มีกำลังมาก ๆ ด้วยการสวดมนต์ระลึกถึงคุณของพระรัตนตรัย ทำบุญตักบาตร ถวายสังฆทาน ฟังธรรมและรักษาศีลตามสมควรแก่กาล
