รูปหล่อพระอานนท์ วัดชลอ จ.นนทบุรี ปี 2540
เนื้อนวโลหะ มหาปัญญาและเมตตาบารมี

หากกล่าวถึงพระอัครสาวกผู้มีบทบาทสำคัญยิ่งในการรักษาสืบทอดพระพุทธศาสนา ย่อมต้องนึกถึง “พระอานนท์” ผู้เป็นพุทธอุปัฏฐากและคลังแห่งพระธรรม วัตถุมงคลที่จำลองรูปแบบของท่านนั้นมีจัดสร้างไม่บ่อยนัก หนึ่งในรุ่นที่มีความงดงามและเปี่ยมไปด้วยความหมายคือ รูปหล่อพระอานนท์ วัดชลอ อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี จัดสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2540 เนื้อนวโลหะ

ลักษณะของรูปหล่อ (จากภาพประกอบ)

รูปหล่อลอยองค์รุ่นนี้ จัดสร้างด้วย เนื้อนวโลหะ ทำให้ผิวองค์พระมีสีสันวรรณะเข้มขลัง ดูมีมิติและคลาสสิกตามกาลเวลา โดยมีพุทธศิลป์และลักษณะเด่นดังนี้:

• ด้านหน้า: องค์พระอานนท์ประทับนั่งในอิริยาบถคุกเข่าประนมมือ แสดงความเคารพอย่างสูงสุด และที่ฝ่ามือทั้งสองได้ประคอง “คัมภีร์ใบลาน” เอาไว้ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สื่อถึงการเป็นผู้ทรงจำพระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ พระพักตร์ดูสงบ เยือกเย็น สวมจีวรที่มีริ้วรอยพับสมจริง ประทับบนฐานเขียงหน้ากระดาน ซึ่งมีการหล่ออักษรภาษาไทยนูนต่ำอย่างชัดเจนว่า “พระอานนท์”
• ด้านหลัง: ปรากฏรายละเอียดของการห่มจีวรพาดบ่าอย่างชัดเจน ริ้วจีวรมีความพลิ้วไหว เศียรของท่านมีลักษณะเป็นเม็ดพระศกละเอียด ซึ่งเป็นงานศิลป์ที่นิยมใช้เพื่อยกย่องพระอริยสงฆ์ชั้นผู้ใหญ่ รูปลักษณ์โดยรวมมีความสมส่วนและงดงามมาก

ประวัติพระอานนท์โดยย่อ

พระอานนท์ เป็นพระศากยวงศ์ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าอมิโตทนะ (พระปิตุลาของพระพุทธเจ้า) ท่านจึงมีศักดิ์เป็นพระอนุชาลูกพี่ลูกน้องกับพระพุทธองค์ ท่านได้ออกบวชพร้อมกับเจ้าศากยะอีกหลายพระองค์ และต่อมาได้รับหน้าที่เป็น “พระพุทธอุปัฏฐาก” คอยปรนนิบัติรับใช้พระพุทธเจ้าอย่างใกล้ชิดตลอดระยะเวลา 25 ปีสุดท้ายแห่งพระชนม์ชีพของพระบรมศาสดา นอกจากนี้ ท่านยังมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปฐมสังคายนา โดยเป็นผู้สวดวิสัชนาพระธรรมและพระสูตรทั้งหมดที่ได้สดับตรับฟังมาจากพระพุทธองค์ (ดังคำขึ้นต้นที่ว่า “เอวมฺเม สุตํ…” – ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้)

คุณสมบัติของท่าน (เอตทัคคะ ๕ ประการ)

พระพุทธองค์ทรงยกย่องพระอานนท์ว่าเป็น “เอตทัคคะ” (ผู้เลิศกว่าภิกษุรูปอื่น) ถึง 5 ประการ ซึ่งเป็นภิกษุรูปเดียวที่ได้รับตำแหน่งมากถึงเพียงนี้ ได้แก่:

• พหุสฺสุตานํ – เลิศทางเป็นพหูสูต (ผู้ฟังมาก ทรงจำพระธรรมได้มากที่สุด)
• สติมนฺตานํ – เลิศทางเป็นผู้มีสติ (มีความระลึกได้ดีเยี่ยม ไม่หลงลืม)
• คติมนฺตานํ – เลิศทางเป็นผู้มีคติ (มีความเข้าใจในหลักธรรมอย่างถ่องแท้)
• ธิติมนฺตานํ – เลิศทางเป็นผู้มีความเพียร (มีความมั่นคง อุตสาหะ)
• อุปฏฺฐากานํ – เลิศทางเป็นอุปัฏฐาก (เป็นเลิศในการปรนนิบัติรับใช้พระพุทธเจ้า)

รูปหล่อพระอานนท์ วัดชลอ ปี 2540 ถือเป็นวัตถุมงคลอันทรงคุณค่า ที่มิใช่เพียงเครื่องราง แต่เป็นตัวแทนแห่ง “ปัญญา สติ และความเมตตา” เพื่อเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนดำเนินชีวิตตามรอยคุณธรรมของพระอัครสาวกผู้ยิ่งใหญ่รูปนี้ครับ