สมเด็จโต ท่านสร้างพระเครื่องไว้ที่ไหนบ้าง ?

ในวงการพระเครื่องเมืองไทย ถือว่าพระสมเด็จวัดระฆัง พิมพ์ใหญ่ ที่สร้างโดย เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร แขวงศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร  ถูกจัดให้เป็นหนึ่งในพระเบญจภาคี และที่สำคัญถือว่าเป็นจักรพรรดิแห่งพระเครื่องเมืองไทย

เมื่อพระสมเด็จวัดระฆัง พิมพ์ใหญ่ มีความสำคัญทั้งในด้านค่านิยมราคาและพุทธคุณ พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ใหญ่จึงเป็นพระเครื่องในฝัน พระเครื่องในดวงใจ พระเครื่องที่คนไทยหลายคนใฝ่ฝันถึง แต่จะมีสักกี่คนที่ถึงฝันนั้น มีพบเจอก็ใช่ว่าจะมีบุญบารมีอาราธนาไว้ครอบครองบูชา แม้มีไว้ครอบครองแล้วก็ยังอาจจะแคลงใจอยู่ว่าใช่หรือไม่ หลายคนที่มีความศรัทธาในพระที่สร้างโดยเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) จึงได้พยายามสืบเสาะหาว่า เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) ท่านได้สร้างพระไว้ที่วัดไหนบ้าง

เซียนพระให้ความสำคัญกับ 3 วัดหลัก ได้ วัดระฆังโฆสิตาราม วัดบางขุนพรหม และไชโยวรวิหาร ว่ามีความเกี่ยวข้องกับพระเครื่องที่เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี)ได้สร้างไว้อย่างแน่นอน แต่ก็ยังมีหลายวัดที่เชื่อว่าเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) ท่านได้สร้างพระบรรจุไว้ หรืออย่างน้อยก็มีความเกี่ยวข้องกับเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี)

วัดที่เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี)ได้สร้างพระไว้

หนังสือ เปิดกรุมหาสมบัติ หลวงวิจารณ์ เจียรนัย ได้กล่าวถึงวัดที่สมเด็จโตได้สร้างพระไว้หลายวัด ได้แก่

1. วัดระฆังโฆสิตาราม ธนบุรี
2. วัดบางขุนพรมใน หรือวัดใหม่ อมตรสพระนคร
3. วัดบางขุนพรหมนอก หรือ วัดอินทรวิหาร พระนคร
4. วัดไชโยวรวิหาร อ่างทอง
5. วัดละครทำ ธนบุรี
6. วัดชีปะขาว ธนบุรี
7. วัดอัมพวา ธนบุรี
8. วัดปากบาง อยุธยา
9. วัดพิตเพียน อยุธยา
10. วัดตะไกร อยุธยา
11. วัดสะตือ อยุธยา
12. วัดกลาง ราชบุรี
13. วัดโพธิ์ บางปะอิน

ทำไมเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี)จึงสร้างพระ

• สร้างพระเครื่องแจกจ่ายพุทธศาสนิกชนเพื่อใช้เป็นพุทธานุสสติ คือระลึกถึงพระพุทธเจ้า หมายความว่าเมื่อเห็นพระแล้วก็ให้นึกถึงพระพุทธเจ้า
• สร้างพระพิมพ์ต่าง ๆ บรรจุกรุเพื่อเป็นพุทธบูชา
• สร้างพระเพื่อสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา หรือเป็นเครื่องกำหนดหมายให้รู้ว่ามีพระพุทธศาสนาสืบทอดมา
• สร้างพระเพื่อยังบุญกุศลให้เกิดขึ้นแก่ตนเองและมหาชน

เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) สร้างพระเมื่อไหร่

มีข้อถกเถียงกันว่า “เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) สร้างพระตั้งแต่เมื่อไหร่ ? บางกลุ่มบอกว่า เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี)สร้างพระสมเด็จหลังจากที่เดินทางกลับจากไปเยี่ยมญาติที่จังหวัดกำแพงเพชร เมื่อ พ.ศ. 2392 บางกลุ่มก็บอกว่า ท่านสร้างพระสมเด็จหลังจากที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ สถาปนาสมณศักดิ์ท่านเป็น “สมเด็จพระพุฒาจารย์” องค์ที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อ พ.ศ. 2407 จึงได้เรียกพระที่ท่านสร้างตามสมณศักดิ์ของท่านเจ้าประคุณฯ ว่า “พระสมเด็จ” แต่มีข้อมูลหลายแห่งอ้างถึงคำบอกเล่าของหลวงปู่คำ (พระครูปริยัติธรรมคุณาธาร เจ้าอาวาสวัดอมรินทราราม รูปที่ 9 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ) ซึ่งเป็นพระเถระที่ใกล้ชิดรูปหนึ่งของท่านเจ้าเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรังสี) ว่า “ท่านโตชอบสร้างพระตั้งแต่ยังบวชใหม่ ๆ ในขณะที่ยังเป็นพระลูกวัดแล้ว”

ตามความคิดเห็นส่วนตัวของผม (พระคุ้มครอง) เชื่อตามหลวงปู่คำ หรือไม่มีคำกล่าวของหลวงปู่คำ ผมก็เชื่อว่าท่านสร้างพระเครื่องตั้งแต่สมัยหนุ่ม ๆ คือท่านชอบศึกษาในเรื่องนี้ มีการลองผิดลองถูกในการผสมมวลสารต่าง ๆ ไม่ใช่แค่ครั้งเดียวหรือในระยะเวลาสั้น ๆ แน่ สร้างไปแจกไป มวลสารก็น่าจะมีมีความแตกต่างกันไปบ้างตามที่มี มวลสารบางชนิดมีจำนวนจำกัดสร้างหมดแล้ว เมื่อสร้างอีกทีก็ได้มวลสารใหม่ ผสมใหม่

เมื่อท่านทราบว่าที่ใด วัดใดมีการสร้างพระเจดีย์ พระใหญ่ท่านก็ฝากไปบรรจุ วัดใดมีงานหรือไม่มีงานแต่ท่านรู้จักคุ้นเคยกับเจ้าอาวาสท่านก็ฝากไปแจกจ่ายญาติโยม ส่วนที่บางท่านบอกว่าท่านสร้างพระเครื่องหลังจากที่ได้เป็น“สมเด็จพระพุฒาจารย์” จึงเรียกว่าพระสมเด็จ ข้อนี้ไม่แน่เสมอไป แม้จะสร้างพระก่อนนั้นและสร้างเรื่อยมาจนถึงเป็นสมเด็จก็เรียกว่าพระสมเด็จได้เช่นกัน อนึ่ง พระเครื่องของท่านอาจจะเป็นที่รู้จักสนใจจากผู้คนเป็นจำนวนมากหลังจากที่ท่านเป็นสมเด็จแล้ว (หรืออาจจะหลังท่านมรณภาพแล้วก็ได้) ด้วยเหตุนั้นจึงเรียกว่า พระสมเด็จ

ขอบคุณข้อมูลจาก
หนังสือ เปิดกรุมหาสมบัติ หลวงวิจารณ์ เจียรนัย
หนังสือ สืบสานตำนานสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺรํสี) ร้อยโท ประเสริฐ มณีโรน์