ยารักษาโรค รวมทั้งยาป้องกันโรคด้วย เป็นหนึ่งในปัจจัย ๔ ได้แก่ เครื่องนุ่งห่ม อาหาร ที่อยู่อาศัย และยา ที่มีความจำเป็นในการดำรงชีวิต ด้วยเหตุนั้น พุทธศาสนิกชนจึงนิยมถวายยาแก่พระภิกษุสงฆ์ในโอกาสต่าง ๆ
ถวายยาพระในโอกาสใด
- ยาสามัญประจำบ้าน เครื่องปฐมพยาบาล สามารถถวายพระได้ในทุกโอกาส ทุกเวลา
- ถวายยารักษาโรคเฉพาะทางแก่พระภิกษุที่กำลังอาพาธ
- ถวายปัจจัยเพื่อเป็นค่ายา ค่าพยาบาลแก่พระภิกษุผู้อาพาธ
- ถวายปัจจัย ถวายค่ายา แด่พระสงฆ์ที่รักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล
- ถวายยาตามฤดูกาล เช่น ฤดูหนาว ฤดูฝน ถวายยาแก้ไข้หวัด ฤดูร้อน ถวายยาแก้คัน แก้ผดผื่น เป็นต้น
- ถวายยา เพื่อแก้เคราะห์กรรม เกี่ยวกับโรคภัยไข้เจ็บที่หาสาเหตุไม่พบ โรคที่เกี่ยวกับกรรม (แก้ไดัไม่ได้ก็ตาม แต่มันคือการทำบุญ หมอก็ต้องไปหา สุขภาพก็ต้องรักษา)
- ถวายยาเป็นบริวารกฐิน ผ้าป่า
- ถวายยาเพื่ออุทิศส่วนกุศล
- ถวายยาเนื่องในโอกาสที่ตนเองหายจากการป่วยไข้
- ถวายยาเนื่องในโอกาสพิเศษของตน เช่น วันเกิด
ยาถวายพระมีอะไรบ้าง
อันที่จริงสามารถถวายยาพระได้ทุกชนิด แต่ยาที่สามารถใช้ได้ในชีวิตประจำวันและไม่มีอันตราย ก็ได้แก่
- ยาพาราเซตามอล ลดไข้ บรรเทาปวด
- ยาธาตุน้ำแดง ลดอาการท้องอืด
- ยาแก้ไอ แก้หวัด
- ยาดม ยาหม่อง ยาหม่องน้ำ
- น้ำมันทาถูนวด บรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย
- ผงน้ำตาลเกลือแร่ แก้ท้องเสีย
- ยาระบาย แก้ท้องผูก
- ยาแก้แพ้ แก้อาการคันอันเกิดจากแมลงสัตว์กัดต่อย หรือแพ้พืช
- ยาแก้โรคผิวหนัง
- ลูกอมแก้อาการระคายเคือง ทำให้ชุ่มคอ
- น้ำยาบ้วนปาก ยาระงับกลิ่นปาก
- ยาทาระงับกลิ่นกาย
- ยาชุดปฐมพยาบาลเบื้องต้น โดยเฉพาะยาเกี่ยวกับบาดแผลต่าง ๆ ซึ่งเกิดขึ้นกับทุกคน
- ยาหอม
- ยาวิตามินประเภทต่าง ๆ
ยาที่ไม่ควรถวายพระ
- ยาพิษ ยาที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพร่างกาย
- ยาเสพติด
- ยาที่ทำให้เกิดอาการมึนเมา จนควบคุมสติไม่ได้
- ยาต้องห้าม ยาที่ไม่ผ่าน อย.
- ยาที่หมดอายุแล้ว
คำถวายยา
อิมานิ/ มะยัง ภันเต/ คิลานะเภสัชชานิ/ สะปะริวารานิ/ สังฆัสสะ/ โอโณชะยามะ/ สาธุ โน ภันเต/ สังโฆ/ อิมานิ/ คิลานะเภสัชชานิ/ สะปะริวารานิ/ ปะฏิคคัณหาตุ/ อัมหากัญจะ/ มาตาปิตุอาทีนัญจะ/ ญาตะกานัง/ ทีฆะรัตตัง/ หิตายะ/ สุขายะ.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ/ ข้าพเจ้าทั้งหลาย/ ขอน้อมถวายยาบำบัดความป่วยไข้/ กับทั้งเวชภัณฑ์ทั้งหลายเหล่านี้/ แก่พระสงฆ์/ ขอพระสงฆ์จงรับ/ ยาบำบัดความป่วยไข้/ และเวชภัณฑ์ทั้งหลายเหล่านี้/ ของข้าพเจ้าทั้งหลาย/ เพื่อประโยชน์สุข/ แก่ข้าพเจ้าทั้งหลาย/ ญาติทั้งหลาย/ มีมารดาและบิดาเป็นต้นด้วย/ สิ้นกาลนานเทอญ
อานิสงส์การถวายยา
- สุขภาพแข็งแรง
- เป็นผู้มีโรคน้อย
- มีโรคอยู่ก็จะหายหรือบรรเทาลง
- มีสุขภาพจิตที่ดี
- มีอายุยืนยาวทั้งชาตินี้และชาติหน้า
- ถ้าป่วยไข้ก็ไม่ขาดแคลนวิธีการรักษา
- ผ่านอุปสรรคต่าง ๆ ไปได้ด้วยดี หรือจะได้รับความช่วยเหลืออยู่เสมอ
- จะมีคนรอบ ๆ ข้าง คอยหยิบยื่นและให้การช่วยเหลือสนับสนุนด้วยดี
- ไม่มีโรคร้าย ๆ เข้ามาคุกคามได้ง่าย
- เป็นผู้มีผิวพรรณดี
- เป็นที่รักของชนทั้งหลาย
- เป็นผู้มีชื่อเสียงดี
- เป็นผู้มีบริวารมาก
แม้พระพุทธเจ้า ไม่ได้ตรัสอานิสงส์ของการถวายยาเหล่านี้ แต่ก็ไม่ใช่สิ่งที่เหลือวิสัยที่จะเป็นไปไม่ได้
