บทความพระพุทธศาสนา

ภัย คือความกลัว ภัย 18 ประการ มีอะไรบ้างที่เกิดขึ้นในขณะนี้

29 กันยายน 2021 | ธรรมะคุ้มครอง, ภาษาวัด ภาษาไทย
ภัย คือความกลัว ไม่ใช่ danger ภัย 18 ประการ มีอะไรบ้าง
ภัย คือความกลัว ไม่ใช่ danger ภัย 18 ประการ มีอะไรบ้าง

คำว่า “ภัย”

ภัย” อ่านตามภาษาไทยว่า “ไพ” มาจากภาษาบาลีว่า “ภย” อ่านว่า พะยะ รากศัพท์มาจาก ภี ธาตุ ในความกลัว + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, แผลง อี เป็น เอ, แปลง เอ เป็น อย

: ภี + ณ = ภีณ > ภี > เภ > ภย แปลตามศัพท์ว่า “ความกลัว”

ภาษาสันสกฤตก็ใช้คำว่า “ภย” เช่นกัน แปลอย่างเดียวกับภาษาบาลี

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

“ภย : (คำวิเศษณ์) อันน่ากลัว; frightful; dreadful. – (คำนาม) ‘ภย. ภัย,’ ความกลัว; อันตราย; fear; danger or peril.”

ภย” เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทยทับศัพท์ว่า “ภัย”

“ภัย” กับ “อันตราย” ในบาลีใช้ไม่เหมือนกัน (บาลี : “อนฺตราย” อ่านว่า อัน-ตะ-รา-ยะ)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ให้ความหมายคำว่า ภัย ดังนี้

“ภัย : (คำนาม) สิ่งที่น่ากลัว, อันตราย, เช่น อัคคีภัย คือ ภัยที่เกิดจากไฟ อุทกภัย คือ ภัยที่เกิดจากน้ำ. (ป., ส. ภย).”

ความหมายของ “ภย” ในบาลีคือ “ความกลัว” (fear) หรือ “สิ่งที่น่ากลัว” (fright) แต่ “ภัย” ในภาษาไทยน้ำหนักของความหมายอยู่ที่ “อันตราย” (danger, dangerous)

โปรดสังเกตว่า พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ที่ฝรั่งเป็นผู้จัดทำไม่ได้แปล “ภย” ว่า danger หรือ dangerous

ภัย 18 ประการ

ในคัมภีร์มิลินทปัญหา ได้รวบรวมสิ่งที่เห็นว่าเป็น “ภัย” (ในสมัยนั้น) ไว้ 18 อย่าง ดังนี้

1. ราชภยํ = ภัยเกิดแต่พระราชา (ผู้ปกครองบ้านเมืองไม่เป็นธรรม บีบคั้นเคี่ยวเข็ญประชาชนในรูปแบบต่าง ๆ )

2. โจรภยํ = ภัยเกิดแต่โจร (โจรผู้ร้ายชุกชุม ไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน)

3 สเวรภยํ = ภัยเกิดแต่บุคคลมีเวร (คู่อริปองร้าย)

4. ทุพฺภิกฺขภยํ = ภัยเกิดแต่ข้าวแพง (ของกินของใช้ฝืดเคือง, เศรษฐกิจไม่ดี)

5. อคฺคิภยํ = ภัยเกิดแต่ไฟ (ไฟไหม้ ไฟป่า ไฟฟ้าลัดวงจร)

6. อุทกภยํ = ภัยเกิดแต่น้ำ (น้ำท่วม น้ำหลาก)

7. อุมฺมิภยํ = ภัยเกิดแต่คลื่น (เช่น สึนามิ)

8. กุมฺภิลภยํ = ภัยเกิดแต่จระเข้ (หากนึกภาพไม่ออกให้ดูหนังเกี่ยวกับหนีจระเข้จะรู้ว่าเขากลัวแค่ไหน ตัวอย่างชัดเจนของคำว่า ภัย คือความกลัว)

9. อาวฏฺฏภยํ = ภัยเกิดแต่วังวน (น้ำหมุน พายุหมุน)

10. สุสุกาภยํ = ภัยเกิดแต่ปลาร้าย (สัตว์ร้ายในทะเล นึกถึงหนัง ปิรันย่า)

11. อตฺตานุวาทภยํ = ภัยเกิดแต่ติเตียนตนเอง (ทำผิดทำชั่วไว้ ไม่สบายใจ ประเภทที่ว่าไม่ให้อภัยตนเอง ก็เป็นภัยอย่างหนึ่ง)

12. ปรานุวาทภยํ = ภัยเกิดแต่บุคคลอื่นติเตียน (กลัวคนอื่นติเตียนนินทาว่าร้าย)

13. อสิโลกภยํ = ภัยเกิดแต่เสื่อมเสียชื่อเสียง (ความกลัวข้อนี้น่าจะต่อเนื่องจาก ปรานุวาทภยํ)

14. ปริสสารชฺชภยํ = ภัยเกิดแต่ความครั่นคร้ามแต่บริษัท (เข้าที่ชุมนุมแล้วประหวั่นพรั่นพรึงด้วยสาเหตุต่าง ๆ, กลัวในที่ประชุมรู้ความผิดของตน)

15. ทณฺฑภยํ = ภัยเกิดแต่อาชญา (กลัวถูกลงโทษ)

16. ทุคฺคติภยํ = ภัยเกิดแต่ทุคติ (ไปเกิดในภพภูมิที่เสื่อมทราม, กลัวว่าตายไปจะตกนรก)

17. อาชีวิกภยํ = ภัยเกิดแต่การเลี้ยงชีพ (ทำมาหากินลำบาก)

18. มรณภยํ = ภัยเกิดแต่ความตาย (กลัวความตาย)

“ภัย” ทั้ง 18 ประการนี้ เป็นเพียงมติหนึ่งของคัมภีร์มิลินทปัญหาเท่านั้น

ภัยที่เกิดขึ้นในขณะนี้ซึ่งสร้างความหวาดกลัวเป็นอย่างมาก แต่ท่านไม่ได้เขียนไว้นั่นคือ เช่น โรคภัย (โร-คะ-พัย) ภัยเกิดแต่โรคระบาด มีโรคโควิด 19 เป็นต้น

ต้นฉบับจาก : ภัย คำสั้น แต่ความหมายนั้นยาวไกล


ศัพท์อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภัย

โรคภัย (โร-คะ-พัย) = ภัยเกิดแต่โรคระบาด

วาตภัย (วา-ตะ-พัย) = ภัยที่เกิดจากพายุ

อุบัติภัย (อุ-บัด-ติ-พัย) = ภัยที่เกิดจากอุบัติเหตุ

มหันตภัย (มะ-หัน-ต-พัย) = ภัยใหญ่, ภัยครั้งใหญ่ (ศัพท์นี้ไม่พบในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔)

สวัสดียามเช้า พระคุ้มครอง